ورود به دنیای برنامه‌نویسی برای کودکان، اغلب مثل روبه‌رو شدن با یک زبان عجیب و پر از فرمول‌های سخت به نظر می‌رسد. اما سایت اسکرچ آنلاین این مسیر را به یک بازی فکری و سرگرم‌کننده تبدیل کرده است. در این فضا، دیگر نیازی به نوشتن کدهای متنی طولانی نیست؛ بلکه با باز کردن مرورگر اینترنت، به یک ابزار ساده برای ساخت بازی و انیمیشن دسترسی پیدا می‌کنید. در این مقاله، نحوه ورود به سایت اسکرچ و کار با بخش‌های مختلف آن را قدم‌به‌قدم باهم یاد می‌گیریم.
چرا برنامه‌نویسی با بلوک‌های رنگی در اسکرچ مهم است؟
خوبی برنامه‌نویسی در اسکرچ این است که کودکان دیگر درگیر غلط‌های املایی، تایپ سریع یا حفظ کردن دستورهای پیچیده نمی‌شوند. کدنویسی در اسکرچ دقیقا مثل چیدن قطعات پازل یا لگو کنار یکدیگر است؛ قطعات رنگی طوری طراحی شده‌اند که اگر از نظر منطقی درست باشند، در هم چفت می‌شوند.
این روش جالب باعث می‌شود خطاهای الکی پیش نیاید و تمام حواس کودک روی خود داستان و منطق بازی جمع شود. از طرفی، وقتی کودک نتیجه کارش را بلافاصله روی صفحه می‌بیند، احساس توانایی و اعتمادبه‌نفس بالایی پیدا می‌کند و ترسش از کامپیوتر کاملا از بین می‌رود.
اسکرچ یک محیط برنامه‌نویسی آنلاین و رایگان است که به کودکان اجازه می‌دهد ایده‌ها، انیمیشن‌ها و بازی‌های ذهنی خود را خیلی راحت بسازند. اگر دوست دارید فرزندتان این مسیر را زیر نظر مربی یاد بگیرد، می‌توانید سری به کلاس اسکرچ کودکان در ایرانیان سایبر بزنید.
راهنمای گام‌به‌گام ثبت‌نام و ساخت حساب کاربری در اسکرچ
با ساخت یک حساب کاربری ساده در اسکرچ، پروژه‌ها و بازی‌های فرزندتان روی اینترنت ذخیره می‌شوند و دیگر هیچ‌وقت پاک نخواهند شد. علاوه بر این، کودک می‌تواند کارهای خود را به بقیه دوستانش در سراسر دنیا هم نشان دهد. برای شروع کار با اسکرچ تحت وب، این مراحل ساده را طی کنید:
- وارد مرورگر اینترنت (مثل کروم یا فایرفاکس) شوید و آدرس scratch.mit.edu را وارد کنید.
- در بالای صفحه سمت راست، روی گزینه «پیوستن به اسکرچ» (Join Scratch) کلیک کنید.
- یک نام کاربری برای خودتان بنویسید (بهتر است برای حفظ حریم خصوصی، از اسم و فامیل واقعی استفاده نکنید) و یک رمز عبور انتخاب کنید.
- از لیست کشورها، ایران را انتخاب کرده و دکمه بعدی را بزنید.
- ماه و سال تولد و جنسیت را مشخص کنید.
- در آخر، آدرس ایمیل یکی از والدین را وارد کنید. یک ایمیل تایید برایتان ارسال می‌شود که با کلیک روی آن، حساب شما کاملا فعال می‌شود.
اگر در منزل دسترسی دائم یا پایدار به اینترنت ندارید، نگران نباشید؛ می‌توانید از بخش دانلود اسکرچ از سایت ایرانیان سایبر نسخه بدون نیاز به اینترنت (آفلاین) را روی کامپیوتر نصب کنید و از آن لذت ببرید.
معرفی بخش‌های اصلی وب‌سایت اسکرچ برای والدین و دانش‌آموزان
شناخت منوهای اصلی سایت اسکرچ به شما کمک می‌کند تا به راحتی در سایت جستجو کرده و از تمام امکانات آن استفاده کنید. وقتی وارد سایت اسکرچ آنلاین می‌شوید، چند بخش اصلی در نوار بالای صفحه می‌بینید که بد نیست با آن‌ها آشنا شوید:
- بخش ساختن (Create): با زدن این دکمه، صفحه کار باز می‌شود و می‌توانید از همان لحظه ساخت بازی یا داستان جدید را شروع کنید.
- بخش جستجو و تماشا (Explore): در این قسمت می‌توانید کارهایی که بچه‌های دیگر از سراسر دنیا ساخته‌اند را ببینید و ایده بگیرید.
- بخش ایده‌ها و آموزش (Ideas): این قسمت پر از راهنماهای تصویری و کارت‌های آموزشی کوتاه است که ساخت انواع بازی‌های ساده را نشان می‌دهد.
- بخش درباره ما (About): برای والدین و مربیانی است که می‌خواهند بدانند اسکرچ چطور ساخته شده و چه نکاتی را برای امنیت بچه‌ها در نظر گرفته است.
بررسی این بخش‌ها به کودک اجازه می‌دهد تا علاوه بر کدنویسی، از تجربیات دیگران استفاده کرده و پروژه‌های خلاقانه‌تری بسازد.
آشنایی با صفحه برنامه‌نویسی اسکرچ
صفحه کار در اسکرچ درست مثل یک سالن نمایش کوچک چیده شده است:
- شخصیت‌ها یا همان اسپریت‌ها (Sprite): تمام شکل‌ها، حیوانات یا آدمک‌هایی که در صفحه حرکت می‌کنند و بازیگرهای بازی شما هستند.
- صفحه نمایش بازی (Stage): همان کادر سفید رنگی است که بازی نهایی در آن پخش می‌شود و حرکت شخصیت‌ها را در آن می‌بینید.
- جعبه بلوک‌های رنگی: دستورهای برنامه‌نویسی به شکل بلوک‌های رنگی چیده شده‌اند (مثلا بلوک‌های آبی برای حرکت، بلوک‌های بنفش برای صدا و ظاهر و…).
- صفحه چیدن کدها: فضای بزرگی در وسط صفحه است که بلوک‌ها را با ماوس می‌کشید و مثل پازل روی هم می‌چینید تا به شخصیت‌ها جان بدهید.
مقایسه‌ای نسخه آنلاین و نسخه آفلاین اسکرچ
برای اینکه بدانید کار با سایت اسکرچ راحت‌تر است یا بهتر است برنامه را روی کامپیوتر خود نصب کنید، جدول زیر را ببینید:
| پارامتر بررسی | نسخه آنلاین سایت اسکرچ | نسخه آفلاین |
| نیاز به اتصال اینترنت | بله برای ذخیره‌سازی نیاز به اینترنت دارد. | خیر (کاملا بدون نیاز به اینترنت و به صورت مستقل کار می‌کند.) |
| ذخیره‌سازی و پشتیبان‌گیری | ذخیره‌سازی خودکار و ابری بر روی حساب کاربری | ذخیره‌سازی فایل‌ها روی حافظه داخلی رایانه |
| اشتراک‌گذاری در جامعه آنلاین | بسیار سریع و تنها با ارسال یک لینک | باید فایل ذخیره‌شده را از کامپیوتر برای دیگران بفرستید. |
| به‌روزرسانی و امکانات | همیشه آخرین نسخه است و نیاز به دانلود ندارد. | نیازمند دانلود و نصب دستی فایل‌های جدید به‌روزرسانی |
گام‌های عملی ساخت نخستین پروژه: کارت پستال سخنگو و چند زبانه
ساخت یک پروژه ساده و هوشمند، تمام مفاهیم کدنویسی را به یک تجربه ملموس و لذت‌بخش تبدیل می‌کند. در این پروژه، یک بازیکن هوشمند می‌سازیم که با کلیک کاربر، به زبان‌های مختلف صحبت کرده و پیام تبریک می‌گوید.
برای شروع، از بخش انتخاب پس‌زمینه، یک تصویر جشن یا طبیعت انتخاب کرده و یک کاراکتر مانند طوطی یا گوی جادویی را به صفحه اضافه می‌کنیم. سپس از بخش افزونه‌ها از گوشه پایین سمت چپ، دکمه افزونه‌ها را بزنید و دو ابزار «تبدیل متن به صدا» و «ترجمه» را اضافه کنید.
طوری بلوک‌ها را بچینید که وقتی با ماوس روی شخصیت کلیک شد، بگوید: «سلام! به دنیای برنامه‌نویسی خوش آمدی» و بعد همین جمله را به انگلیسی یا فرانسوی ترجمه کند و با صدای بلند بخواند!
نتیجه‌گیری
سایت اسکرچ، برنامه‌نویسی را از یک درس سخت، به یک مهارت شیرین و پر از خلاقیت تبدیل کرده است. کودکان در حین ساخت انیمیشن و بازی، یاد می‌گیرند چطور فکر کنند، مسائل را حل کنند و ایده‌هایشان را بسازند. با مراحلی که گفتیم می‌توانید همین حالا کار با اسکرچ انلاین را شروع کنید و برای آموزش عمیق‌تر از کلاس اسکرچ کودکان ایرانیان سایبر کمک بگیرید.
پرسش‌های متداول
۱. آیا استفاده از سایت اسکرچ رایگان است یا نیاز به خرید اشتراک و پرداخت هزینه دارد؟
استفاده از تمام امکانات سایت اسکرچ، ثبت‌نام و ساخت بازی در آن کاملاً رایگان است و هیچ هزینه‌ای ندارد.
۲. آیا اسکرچ برنامه‌نویسی واقعی محسوب می‌شود؟
بله، کاملا! ! تمام پایه‌ها و اصول برنامه‌نویسی (مثل شرط‌ها، شمارنده‌ها و حلقه‌ها) در اسکرچ وجود دارند، فقط به جای نوشتن کدهای انگلیسی، از بلوک‌های پازلی آماده استفاده می‌شود.
۳. سن مناسب برای شروع اسکرچ چیست و آیا کودک به زبان انگلیسی نیاز دارد؟
اسکرچ برای کودکان و نوجوانان ۸ تا ۱۶ سال عالی است. محیط این برنامه کاملا از زبان فارسی هم پشتیبانی می‌کند و با کلیک روی علامت کره زمین در بالای صفحه و انتخاب زبان فارسی، تمام دستورها فارسی می‌شوند.
۴. اگر ایمیل تایید حساب اسکرچ را پیدا نکردیم چه کنیم؟
ابتدا بخش اسپم (Spam یا هرزنامه) ایمیلتان را چک کنید. اگر آنجا هم نبود، آدرس ایمیل وارد شده را دوباره بررسی کنید و دکمه ارسال مجدد را بزنید.
منابع
- https://www.jetlearn.com/scratch-coding-for-kids
- https://www.youtube.com/watch?v=Rv8eDqkT4jo
- https://www.youtube.com/watch?v=M23xmSMCGqQ
- https://www.youtube.com/watch?v=5O-g5utIrFE
- https://projects.raspberrypi.org/en/projects/create-scratch-account
- https://www.123learn.org/ViewLesson/create-your-scratch-account-4570/2265
